Brak wentylacji może prowadzić do skrócenia żywotności dachu ze względu na pojawienie się na nim pleśni, aw samym domu nie można liczyć na komfortowy pobyt. Latem, gdy dach się nagrzewa i jego temperatura przekroczy 100 stopni, w domu będzie bardzo gorąco, a przy niskich temperaturach na strychu będzie się tworzyć kondensacja Witaj Dodatkowa zewnętrzna antena kierunkowa może jak najbardziej pomóc, trudno powiedzieć jaka sprawdzi się w twojej lokalizacji najlepiej. To zależy od częstotliwości na jakich modem będzie komunikował się ze stacją BTS, ale przyjmuje się że w trudnym terenie najlepiej sprawdza się najpopularniejsze Odbiór naziemnej telewizji cyfrowej DVB-T2 zazwyczaj wymaga montażu anteny zewnętrznej. Jeżeli nasza antena będzie znajdować się w odległości do mniej więcej 10 km od nadajnika, do anteny będzie podłączony jeden odbiornik to możemy spróbować odbioru sygnału na antenie wewnętrznej (pokojowej). Nie ma jednego wzoru do Co do 1 - Tak bo odpinam wzmacniacz bezpośrednio spod anteny - w zasadzie schemat jest taki: a) (ze wzmacniaczem W) Antena --> W --> Kabel --> Rozdzielacz --> Kabel + Zasilacz Antenowy --> Dekoder. b) (bez wzmacniacza ) Antena --> Kabel --> Rozdzielacz --> Kabel --> Dekoder. Jednak - na początku wzmacniacz faktycznie dodał ponad 30% siły a Może podaj dokładniejszą lokalizację, chyba w lesie nie mieszkasz, bo ciężko doprecyzować czy do jakiegoś nadajnika zasięgu wystarczy. Ta antena o której piszesz to pewnie jakaś chińska podróbka. Antena nie może dobrze działać na wszystkich pasmach 800 900 1800 i 2100 MHz. Jaka długość i grubość rurek do anteny 88-108 MHz. Pierwsze pytanie, na które należy sobie odpowiedzieć, to w jakiej polaryzacji nadają u ciebie stacje radiofonii FM. Jak założysz antenę w nieodpowiedniej polaryzacji, to będzie pracować słabo. Wymiary policzysz tu: Rurki 12 mm średnicy mogą być. Michał. W domku jednorodzinnym od około roku występuje problem z odbiorem telewizji naziemnej. Posiadam antenę siatkową (sprzed około 20 lat) i do niedawna wszystko działało perfekcyjnie. W ostatnim czasie w godzinach wieczornych zawsze są problemy z odbiorem większości kanałów. Trwa to od około 18 do 22. Antena jest na wzmacniaczu. Ja polecam z czystym sumieniem antenę siatkową Co za tym przemawia: - antena siatkowa działa szerzej, tzn. odbiera sygnał z dużo szerszego obszaru niż antena kierunkowa, która działa w ściśle zawężonym obszarze; - używając anteny siatkowej możesz odebrać więcej mux-ów niż na antenie kierunkowej, a co za tym idzie więcej programów w zależności od lokalizacji i Sieć wi-fi. AP linksys. Czy anteny są odpowiednie? Nie łapie sygnału. Załozyłem siec wifi i mam taki problem nie wiem co i jak mam ap firmy link sys do niego podłaczona antena kierunkowa sygnał skierowany na inny blok (około 800m) tam jest antena tez kierunkowa podłaczona do karty wifi sieciowej i ty sa schodzy nie łpie mi sygnału anteny sie widza nie ma przeszkód po dordz oprucz Antena siatkowa turbo, dwa tv - Słaba jakość obrazu jak z roku 2000. Witam Miałem zamontowana antenę kierunkowa, mogła być tylko skierowana w stronę masztu Piaski, w stronę masztu Tarnawatka nie było możliwosci z powodu dużego budynku przed moją kierunkowa anteną. Obraz był super a zasięg w zależności od pogody. 95h3b. Większość osób niemających dostępu do telewizji kablowej decyduje się na odbiór cyfrowej telewizji naziemnej lub telewizji satelitarnej. W obu przypadkach do ich odbioru niezbędny jest odpowiedni sprzęt: tuner oraz antena. W niniejszym artykule spróbujemy podpowiedzieć, jaka antena naziemna i jaka antena satelitarna zapewnią stabilny odbiór sygnału, a także jak wygląda prawidłowe ustawienie anteny satelitarnej oraz naziemnej. Antena naziemna — jakie są jej rodzaje?Tak zwana antena DVB-T jest podstawowym sprzętem warunkującym prawidłowy odbiór cyfrowej telewizji naziemnej. Jeśli ma się nowoczesny telewizor z MPEG4, antena pozwala na odbiór programów bez konieczności montażu dodatkowego tunera. Jednak aby odbiór przebiegał bez zakłóceń, należy nie tylko odpowiednio dobrać antenę, lecz także właściwie ją ustawić. Przede wszystkim warto mieć na uwadze, że wiele anten stosowanych jeszcze przy telewizji analogowej dość dobrze radzi sobie z odbiorem sygnału telewizji cyfrowej. Jeśli jednak występują problemy, konieczny jest zakup nowego sprzętu. Anteny naziemne dzieli się głównie na te zewnętrzne oraz pokojowe. Modele zewnętrzne sprawdzają się dużo lepiej, ponieważ ściany budynku zakłócają prawidłowe przenikanie fal. Warto zamontować antenę możliwie jak najwyżej. Jednak w przypadku, gdy nadajnik znajduje się w pobliżu (do 10 km), antena pokojowa także może zdać egzamin (szczególnie jeśli mieszkanie mieści się na wysokim piętrze). Odległość mieszkania od nadajnika warto sprawdzić przed zakupem anteny DVB-T — można to zrobić na specjalnych stronach internetowych. Kolejny podział anten dotyczy ich konstrukcji i w związku z tym wyróżniamy anteny kierunkowe oraz siatkowe (dookólne). Antena siatkowa zbiera sygnał z wielu stron (dlatego nazywa się też szerokopasmową), a antena kierunkowa jest wycelowana precyzyjnie w stronę nadajnika i dlatego ten drugi rodzaj uznawany jest za bardziej efektywny. Szacuje się, że antena siatkowa działa dość dobrze, gdy nadajnik jest od niej oddalony o maksymalnie 20 km, w przypadku zaś kierunkowej odległość może sięgać nawet 45 podczas wyboru anteny DVB-T biorą pod uwagę jeszcze jeden element, a mianowicie, czy jest ona aktywna czy pasywna. Rozróżnienie to dotyczy tego, czy antena jest wyposażona we wzmacniacz sygnału (mają go anteny aktywne). Pozornie wydaje się, że wzmacniacz polepszy odbiór sygnału w każdym wypadku, jednak nie jest to do końca prawda. Jest on bowiem funkcjonalny tylko wtedy, gdy między anteną a odbiornikiem jest dużo „przeszkód” w postaci długiego kabla, rozgałęźników itp. Jeśli kabel ma do kilku metrów, w zupełności wystarcza antena pasywna. Wzmacniacz może się ewentualnie przydać w słabszej antenie pokojowej. Warto też wiedzieć, że wzmacniacz antenowy wymaga zasilania, a więc nie jest rozwiązaniem energooszczędnym. Na co jeszcze zwrócić uwagę przy zakupie anteny naziemnej?Przede wszystkim ważna jest jakość konstrukcji anteny, szczególnie jeśli jest to antena zewnętrzna. Tylko solidna antena DVB-T przetrwa kapryśną aurę i będzie służyć przez długie lata. Poza tym należy przyjrzeć się parametrowi, który mówi o zysku energetycznym anteny. W przypadku dużej odległości od nadajnika należy wybrać antenę o możliwie najwyższym zysku (z reguły mają go anteny kierunkowe). Ostatnią rzeczą jest odpowiedni dobór kabla. Jeśli ma on być podłączony do anteny zewnętrznej, warto zainwestować w solidny kabel koncentryczny z dobrej jakości obudową. Jak powinna być ustawiona antena naziemna?Na wstępie warto zaznaczyć, że ustawienie anteny satelitarnej jest dużo trudniejsze niż ustawienie anteny naziemnej, dlatego z tą drugą w zasadzie każdy może poradzić sobie samodzielnie. Na początku należy zlokalizować najbliższy nadajnik, korzystając np. z jednej z wielu aplikacji internetowych. Na stronie tego rodzaju wystarczy wpisać swój adres lub kod pocztowy, by po chwili na mapie zobaczyć położenie najbliższego nadajnika. W przypadku anteny DVB-T zewnętrznej i kierunkowej (antena kierunkowa jest najlepszym rozwiązaniem) należy znaleźć miejsce na budynku, które pozwoli ukierunkować antenę w stronę znalezionego nadajnika. Kolejnym krokiem jest stabilny montaż anteny kierunkowej do ściany lub masztu oraz podpięcie do niej kabla od telewizora lub tunera. W celu „złapania” sygnału, śruby od głównej części anteny należy poluzować. Szukanie sygnału najlepiej zacząć od lewej strony, przesuwając lekko (milimetr za milimetrem) w poziomie antenę w kierunku prawym. Po złapaniu sygnału należy doprecyzować położenie anteny, aby odbiór był jak najwyższej jakości. Antenę pokojową najlepiej jest ustawić jak najbliżej okna, z którego widać kierunek położenia najbliższego nadajnika. Która antena satelitarna jest najlepsza?W zasadzie większość anten wygląda podobnie i są to najczęściej anteny offsetowe (konwerter nie znajduje się na środku czaszy, lecz na dole), których czasze mają średnicę od 45 do nawet 120 cm. Ich istotnym elementem jest konwerter, czyli urządzenie umieszczone z przodu czaszy, którego zadaniem jest zebranie i wzmocnienie odbitych od czaszy sygnałów z satelity i dostarczenie ich do odbiornika antenę satelitarną, należy w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę miejsce jej instalacji. Powinna ona być tak umiejscowiona, aby skierowana na południe w stronę nieba nie napotkała po drodze żadnych przeszkód. Przeszkodą może być blok, komin, wzgórze, a nawet drzewo. Z tego względu najlepszym miejscem na antenę jest zwykle dach. Znalezienie takiego miejsca jest najważniejszym elementem prawidłowego ustawienia anteny satelitarnej. Im trudniejszy teren, tym większą średnicę anteny należy wybrać. Te małe najlepiej nadają się do montażu na wysokich wieżowcach, gdyż duże czasze na dużej wysokości bardziej narażone są na działanie antena satelitarna może być przydatna także wtedy, gdy chce się oglądać kanały w jakości HD. Ogólnie do odbierania sygnału z najpopularniejszych satelitów Hot Bird i Astra wystarczają czasze o średnicy 85 cm. Należy zwrócić dużą uwagę na jakość anteny. Ponieważ jest ona montowana na zewnątrz, musi być odporna na działanie różnych czynników zewnętrznych. Powłoka czaszy powinna skutecznie chronić ją przed korozją i pod tym względem sprawdzają się anteny z aluminium. Ustawienie anteny satelitarnejJeśli udało nam się znaleźć odpowiednie miejsce dla anteny satelitarnej (kierunek na południe) i stabilnie ją zamocować (najlepiej zrobić to według instrukcji urządzenia) oraz podłączyć pod okablowanie od tunera, można przystąpić do „łapania” sygnału. Na początku należy ustawić kąt konwertera i elewacji (zgodnie z załączoną do anteny tabelą), a następnie dokładnego kierunku anteny. Kolejnym krokiem jest regulacja anteny. Najłatwiej jest ustawić antenę satelitarną służącą do odbioru programów analogowych, gdyż można to robić przy włączonym telewizorze. Podczas manipulowania anteną wystarczy obserwować obraz na ekranie. Sygnału należy szukać, przesuwając konwerter do przodu i tyłu oraz obracając go. Wykonywane ruchy powinny być bardzo delikatne. Dobrze jest wcześniej obejrzeć dokładnie anteny sąsiadów, gdyż są one najlepszym odwzorowaniem prawidłowego położenia anteny. W przypadku tunerów cyfrowych samodzielne ustawienie anteny satelitarnej jest nieco trudniejsze. Jeśli nie ma możliwości poproszenia o pomoc instalatora (np. z firmy dostarczającej usługi satelitarnej telewizji cyfrowej), warto zaopatrzyć się w tzw. miernik sygnału antenowego. To niewielkie urządzenie podłącza się do konwertera oraz tunera za pomocą przewodu koncentrycznego, a następnie uruchamia odbiornik satelitarny. Po ustawieniu wskaźnika na mierniku na odpowiedniej pozycji (według instrukcji), należy manipulować anteną tak długo, aż miernik wskaże najwyższą wartość sygnału. Po znalezieniu najsilniejszego sygnału, należy odpiąć miernik i prawidłowo połączyć antenę z naziemna jest dużo prostsza do ustawienia niż antena satelitarna, dlatego w przypadku tej drugiej dużo lepiej jest skorzystać z pomocy fachowca. Uruchomienie nowego nadajnika na pasmo VHF (MUX-8) zwiększyło możliwości odbioru cyfrowej telewizji naziemnej o kilka dodatkowych programów DVB-T. W niektórych przypadkach odbiorcy posiadający „stare” anteny mieli dużo szczęścia i bez żadnych dodatkowych inwestycji mogli cieszyć się odbiorem nowych stacji. Jednak w większości przypadków należało dokupić drugą antenę na to konkretne pasmo lub zdecydować się na kompletną modernizację całej instalacji. W zależności od miejsca oraz lokalnych warunków odbioru (topografia terenu, odległość od nadajnika, jego moc, polaryzacja) najczęściej wybieraną opcją są dwie niezależne anteny na poszczególne pasma VHF i UHF. Pojawiło się przy tym pytanie: Jak prawidłowo połączyć anteny? Tj. jak zsumować sygnały z obu pasm częstotliwości, aby uzyskać najkorzystniejsze parametry odbioru sygnałów dla wszystkich MUX-ów? Sposobów jest wiele, a ostateczny wybór uzależniony jest od kilku czynników: parametrów nadajnika bądź nadajników – ich odległości, mocy nadawczych dla pasm VHF i UHF, polaryzacji nadawania, rodzaju i ilości użytych anten odbiorczych, specyfiki samej instalacji, jej wielkości i ilości zasilanych gniazd końcowych. Sumatory, popularnie zwane zwrotnicami antenowymi, to urządzenia pozwalające na zbieranie/łączenie różnych częstotliwości, pochodzących z dwóch lub więcej anten, umożliwiając tym samym przesłanie całości sygnału do instalacji za pomocą jednego przewodu antenowego. Łączenie dwóch anten Pierwszym i najprostszym sposobem sumowania sygnałów z dwóch anten jest zastosowanie zwrotnicy pasmowej, np. ZWR-210DC. Ta profesjonalna zwrotnica posiada niezależne wejścia dedykowane tylko dla poszczególnych pasm, do których podłącza się sygnały z odpowiednio dobranych anten odbiorczych. Dzięki temu możemy mieć pewność, że zostaną zsumowane tylko właściwe sygnały. Jej dodatkową zaletą jest możliwość zasilenia przedwzmacniaczy w którejś z anten. Dla wielu lokalizacji, w przypadku wykorzystania w instalacji dwóch anten pasywnych, istnieje potrzeba niezależnego wzmocnienia jednego bądź dwóch pasm. W takiej sytuacji idealnym rozwiązaniem może być zastosowanie mikrowzmacniacza pasmowego np. WSS-2138Z. Posiada on dwa wejścia VHF i UHF oraz niezależną regulację wzmocnienia obu pasm częstotliwości. Po dokonanej regulacji wzmocnień (odpowiedniej dla konkretnej instalacji) sygnał jest sumowany i przekazany do jego wyjścia w celu dalszej dystrybucji. Łączenie kilku anten Zdarza się również, iż instalacja oprócz samego zsumowania sygnałów z dwóch pasm, wymaga dokonania regulacji wzmocnień (wyrównania poziomów) w paśmie UHF, ze względu na różne moce nadawania MUX-ów 1, 2 i 3. Tu z powodzeniem można zastosować wzmacniacze kanałowe, np. WK-410. Wzmacniacz ten posiada 2 niezależne wejścia UHF, jedno VHF i jedno UKF. Jego podstawowym zadaniem jest wyselekcjonowanie czterech sygnałów o różnych poziomach odbieranych w zakresie pasma UHF w celu ich wyrównania, a potem zsumowania z pozostałymi sygnałami (VHF i UKF). Antena i dobry kabel koncentryczny to podstawowe i najważniejsze elementy instalacji RTV. To przede wszystkim od nich zależy siła i jakość sygnału dostarczonego do odbiornika. Często jednak, aby móc skorzystać ze wszystkich możliwości odbioru, musimy swą instalację oprzeć na kilku antenach, zbierając sygnał z różnych kierunków i o różnej sile. Aby taka instalacja działała poprawnie nie wystarczy już tylko zastosowanie zwykłej zwrotnicy czy prostego wzmacniacza masztowego. Do tego celu służą profesjonalne, wielozakresowe wzmacniacze kanałowe z rodziny WWK. Za ich pomocą dokonamy filtracji i odpowiednich regulacji, dostosowując poziomy sygnałów do wymogów i potrzeb każdej, nawet najbardziej rozbudowanej instalacji antenowej. Jak zawsze musimy przy tym wszystkim pamiętać o jakości wykonania instalacji – dobraniu odpowiedniego kabla i złącz, właściwym ich zarobieniu. Tylko wtedy mamy pewność, że instalacja będzie pracować bezawaryjnie przez długie lata i zapewni nam najwyższą jakość sygnału. Antena i dobry kabel koncentryczny to najważniejsze elementy instalacji RTV. To przede wszystkim od nich zależy siła i jakość sygnału dostarczonego do odbiornika. Tym samym determinują one jakość przekazu i poziom naszego zadowolenia podczas oglądania telewizji. O tym, jak sprawdzić jakość kabla koncentrycznego, pisaliśmy już na naszym blogu. W tym artykule skupimy się na optymalnym doborze anteny w zależności od warunków występujących na danym terenie. Jest wiele rodzajów anten dostępnych na rynku. Różnią się nie tylko zakresem odbieranych częstotliwości (pasm), ale również kształtem, wielkością oraz jakością wykonania i użytych materiałów. Dostępność wielu propozycji daje nam, Klientom, pewien komfort wyboru. Niestety wcale nie ułatwia podjęcia decyzji. Należy pamiętać, że każda antena jest filtrem i wzmacniaczem jednocześnie. Jej budowa określa sposób jej użycia oraz cel przeznaczenia. To dlatego jest ich tak dużo na rynku. Dlatego również wiedza, jaką antenę wybrać, aby sprawdziła się w naszej lokalizacji, jest taka istotna. Zatem jaką antenę wybrać, aby zapewniła nam dobry odbiór sygnałów cyfrowej telewizji naziemnej (DVB-T) i komfortowe oglądanie naszych ulubionych programów? Na co zwrócić uwagę i co tak naprawdę jest ważne w doborze odpowiedniej anteny? O czynnikach zewnętrznych i wewnętrznych, mających wpływ na prawidłowy odbiór sygnałów cyfrowej telewizji naziemnej przez antenę, pisaliśmy w naszym poprzednim artykule „Jak prawidłowo ustawić antenę DVB-T?„. Są to bardzo ważne parametry, które musimy wziąć pod uwagę przy doborze odpowiedniej anteny. Wyposażeni w tą wiedzę możemy przejść do analizy samych anten. Anteny zewnętrzne i wewnętrzne Już na początku poszukiwań dobrze jest wiedzieć, gdzie chcemy zamontować antenę. Anteny wewnętrzne (tzw. pokojowe) różnią się kształtem, estetyką wykonania oraz rodzajem wbudowanego w nich wzmacniacza. Mogą się sprawdzić w warunkach bezpośredniej bliskości nadajnika i potrzebują wielu zbieżnych uwarunkowań, aby działać poprawnie. Na jakość odbioru będą miały wpływ rodzaje i grubości murów pomieszczenia, w którym będą pracować, jego poziom (piętro), wielkość okien i ich usytuowanie względem nadajnika, rodzaje szyb w oknach (technologia wykonania), ilość i wielkość nagromadzonego umeblowania w pomieszczeniu oraz miejsce położenia/zamontowania anteny. Stabilność pracy anten pokojowych może być zachwiana zmianą któregokolwiek z tych czynników czy nawet zwykłym korzystaniem z urządzeń domowych ze względu na ich bliskość (bezpośredni kontakt) z anteną. Zatem, jeśli warunki na to pozwalają, wybierajmy anteny zewnętrzne. Ich zastosowanie eliminuje wpływ w/w czynników na jakość odbieranego sygnału. Pamiętajmy, że najlepszym rozwiązaniem zawsze będzie takie, które zapewni najlepszą „widoczność” naszej anteny przez nadajnik sygnału DVB-T. Podział anten zewnętrznych Ze względu na pasmo przenoszenia rozróżniamy anteny pasmowe, do odbioru konkretnego pasma (np. FM, VHF, UHF), oraz anteny szerokopasmowe (np. antena siatkowa czy nasze anteny asr). Te drugie pozwalają odbierać dwa lub więcej pasm częstotliwości. Wśród anten zewnętrznych, ze względu na ich budowę, wyróżniamy również anteny kierunkowe, szerokokątne i dookólne. Anteny kierunkowe wymagają bardzo dokładnego ustawienia w kierunku nadajnika (stąd ich nazwa). Anteny szerokokątne i dookólne nie wymagają takiej precyzji. Wszystkie rodzaje anten mogą występować w wersji pasywnej (bez wzmacniacza) oraz aktywnej (ze wzmacniaczem). Znając parametry miejsca, gdzie będzie montowana antena oraz specyfikę naszej instalacji (długości kabli, ilość odbiorników itp.) możemy, drogą eliminacji, dobrać antenę optymalną do naszych potrzeb. Jak to zrobić? Wystarczy postępować zgodnie z poniższymi wskazówkami: Wszędzie, gdzie to możliwe, należy stosować anteny bierne/pasywne (bez wzmacniacza). Antena pasywna jest mniej podatna na zakłócenia. Każda dodatkowa obróbka sygnału (wzmocnienie, podział) jest źródłem zakłóceń i powoduje pogorszenie jego jakości. W warunkach dobrej „widoczności” nadajnika (mała ilość przeszkód) wybieramy anteny kierunkowe. Ich zaletą jest większy zysk energetyczny. Pamiętajmy przy tym, że anteny muszą być precyzyjnie ustawione w kierunku nadajnika. W warunkach utrudnionego odbioru, gdzie nadajnik jest zasłonięty przez np. bliską ścianę lasu, górę, wysokie bloki, wybieramy anteny szerokokątne. Mają one szersze pole „widzenia” niż anteny kierunkowe. Dzięki takiej budowie wyłapują sygnały z kilku kierunków, również z odbić. Daje to zdecydowanie więcej opcji ustawienia anteny w najkorzystniejszej pozycji do odbioru. Często zdarza się, że jest to inny kierunek niż bezpośrednio na nadajnik. Jeśli warunki sytuacyjne (duża odległość od nadajnika, słaba jego moc, zagęszczenie przeszkód) powodują utrudniony odbiór sygnałów, wybieramy anteny z wbudowanym przedwzmacniaczem. Podobnie postępujemy, gdy będziemy chcieli odbierać telewizję na kilku odbiornikach. Wzmacniacz pozwala zwiększyć poziom sygnału dostarczanego do instalacji, co jest niezbędne w takich sytuacjach. Mając to wszystko na uwadze, dodatkowo powinniśmy pamiętać o kilku podstawowych kwestiach: Niemal każdy przypadek jest inny i wymaga osobnego podejścia. Poszczególne instalacje RTV różnią się między sobą pod względem lokalizacji, budowy i wielkości. Dlatego też, aby precyzyjnie dobrać sprzęt antenowy do konkretnych warunków i potrzeb danej instalacji, należy posłużyć się odpowiednim miernikiem dedykowanym do pomiaru cyfrowych sygnałów naziemnych (np. Rover HD TAB 4) i dokonać pomiaru tych sygnałów celem identyfikacji ich poziomów, jakości i najkorzystniejszego kierunku odbioru. Tylko profesjonalny montaż zapewni prawidłowe i bezawaryjne funkcjonowanie instalacji przez długie lata użytkowania. Z uwagi na to zalecamy skorzystanie z usług profesjonalnych instalatorów współpracujących z Autoryzowanymi Dystrybutorami TELKOM-TELMOR. Czwartek, 17 stycznia 2008 | Technika Coraz większe znaczenie technik bezprzewodowej komunikacji przekłada się na wzrost zainteresowania antenami, które stały się częścią ogromnej liczby urządzeń elektronicznych i już bardzo dawno wyszły poza sferę tradycyjnej radiokomunikacji. Wielu inżynierów traktuje układ nadawczo-odbiorczy wraz z anteną jako czarną skrzynkę i nie chce wnikać na temat jej szczegółów. Temat anten jest złożony i by go dobrze poznać należy wiedzieć dużo więcej, przede wszystkim na temat rodzajów anten, ich parametrów oraz właściwości. Biorąc pod uwagę szybki rozwój zagadnień związanych z łącznością radiową warto przypomnieć sobie podstawowe zjawiska związane z antenami. Strefy promieniowania Rys. 1. Antena izotropowa to hipotetyczny przykład anteny punktowej, która promieniuje równomiernie we wszystkich kierunkach W otoczeniu anteny, która jest źródłem promieniowania elektromagnetycznego, w zależności od odległości, można wyróżnić trzy strefy: bliską zwaną też reaktancyjną, pośrednią oraz daleką. W obrębie strefy bliskiej anteny gromadzona jest energia i w związku z tym nie jest ona promieniowana na zewnątrz. Granicę strefy reaktancyjnej wyznacza iloraz długości fali i 2π. W obrębie strefy pośredniej występuje już promieniowanie. Dzieje się tak ze względu na zmiany w charakterze pola. Odległość, którą przyjmuje się jako koniec strefy pośredniej oblicza się uwzględniając rozmiary anteny. Granica strefy pośredniej jest proporcjonalna do kwadratu największego wymiaru anteny. W przypadku większych odległości mamy do czynienia ze strefą daleką, zwaną również strefą promieniowania. Lokalnie w obszarze tej strefy fala ma charakter fali płaskiej. W strefie dalekiej są mierzone charakterystyki promieniowania anteny. Charakter każdej ze stref wynika bezpośrednio ze wzorów opisujących pole elektryczne i magnetyczne w otoczeniu źródła promieniowania. Poszczególne składniki tych zależności są odwrotnie proporcjonalne do odległości od anteny, a także do tej odległości podniesionej do kwadratu i do potęgi trzeciej. W związku z tym wraz ze wzrostem odległości kolejne składniki tracą na znaczeniu, a to wpływa na właściwości wypadkowego pola. Polaryzacja Rys. 2. Schemat zastępczy anteny O polaryzacji anteny decyduje kształt figury, jaką „wykreśla” koniec wektora natężenia pola elektrycznego w czasie propagacji fali. W polu dalekim jest przyjęte, że fala ma charakter fali płaskiej. Podstawową właściwością tego rodzaju fali jest to, że wektory natężenia pola elektrycznego i magnetycznego są wzajemnie ortogonalne. Jednocześnie są też prostopadłe do kierunku propagacji fali. Wyróżnia się trzy główne rodzaje polaryzacji: eliptyczną, kołową (prawo- i lewoskrętną) i liniową - poziomą oraz pionową względem powierzchni ziemi. Na polaryzację fali mogą też wpływać odbicia, której mają miejsce w trakcie propagacji fali. Wówczas trudno przewidzieć polaryzację fali docierającej do odbiornika, a w związku z tym trudno odpowiednio dobrać polaryzację anteny odbiorczej. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza w przypadku urządzeń przenośnych. W ich przypadku trzeba mieć pewność, że będą pracować w każdej pozycji. Z tego powodu czasem trzeba pogodzić się z utratą części mocy lub zastosować w system dwóch anten o różnych polaryzacjach. Można wówczas uniknąć sytuacji całkowitego zaniku sygnału Parametry anten Rys. 3. W przypadku niedopasowania między linią transmisyjną i anteną zachodzi odbicie części transmitowanego sygnału Parametry rzeczywistych anten są często podawane w odniesieniu do anteny izotropowej – teoretycznej idealnej konstrukcji, która promieniuje energię równomiernie we wszystkich kierunkach i charakteryzuje się 100-procentową sprawnością. Powszechnie używanym parametrem anten jest EIRP (Effective Isotropic Radiated Power), czyli zastępcza moc promieniowana izotropowo. Parametr ten określa moc, którą należałoby zasilać antenę izotropową, aby gęstość mocy w otoczeniu tej anteny była taka sama jak gęstość mocy w kierunku maksymalnego promieniowania rzeczywistej anteny, w której występują straty mocy. O tym, że nie cała moc doprowadzona do zacisków wejściowych jest w antenie przekształcana w promieniowaną falę informuje zysk energetyczny anteny (gain). O stratach w antenie, głównie cieplnych, informuje sprawność energetyczna. Jest to stosunek mocy promieniowanej przez antenę do mocy na zaciskach wejściowych. Definicja sprawności w odniesieniu do anten nie odbiega więc od definicji tego pojęcia w innych dziedzinach. Rys. 4. W wyniku superpozycji fali padającej i odbitej powstaje fala stojąca Zysk energetyczny oprócz sprawności anteny opisuje również jej właściwości kierunkowe. Parametrem, który określa w jakim stopniu antena jest zdolna do skupiania energii jest jej zysk kierunkowy (directivity), czyli stosunek gęstości promieniowania w danym kierunku do średniej gęstości promieniowania. Maksymalna wartość zysku kierunkowego, nazywana kierunkowością, jest definiowana w odniesieniu do anteny izotropowej. Kierunkowość mówi o tym, ile razy gęstość promieniowania danej anteny w kierunku maksymalnego promieniowania jest większa od gęstości promieniowania anteny izotropowej, w przypadku promieniowania przez obie anteny takiej samej mocy. Ze względu na jednostkową wartość sprawności oraz kierunkowości anteny izotropowej zysk energetyczny takiej anteny jest również równy jedności. Bezpośrednio z tego wynika interpretacja parametru EIRP. Aby gęstość mocy w otoczeniu źródła izotropowego była równa gęstości mocy w otoczeniu anteny rzeczywistej, o kierunkowej charakterystyce promieniowania i o określonej sprawności, do anteny izotropowej należy doprowadzić moc, której wartość będzie uwzględniała parametry anteny rzeczywistej. W związku z tym EIRP jest równy iloczynowi zysku energetycznego danej anteny i mocy na jej zaciskach wejściowych. Gęstość mocy promieniowanej anteny izotropowej, wyrażana powierzchniową gęstością mocy, jest wyznaczana jako iloraz mocy promieniowanej (czyli EIRP w przypadku źródła izotropowego) i pola powierzchni kuli o promieniu r. Zależność między natężeniem pola elektrycznego i gęstością mocy jest analogiczna jak między napięciem i mocą w przypadku obwodu elektrycznego. Uwzględniając impedancję wolnej przestrzeni (120 π) na podstawie EIRP można wyznaczyć natężenie pola elektrycznego w dowolnej odległości od źródła. Charakterystyka promieniowania Rys. 5. Wykres Smitha umożliwia wyznaczenie impedancji linii w dowolnym jej miejscu, odczytanie współczynnika odbicia, a także WFS Charakterystyka promieniowania obrazuje, w jaki sposób antena promieniuje energię w zależności od kierunku. Przedstawia ona unormowany rozkład pola elektrycznego lub też względny rozkład powierzchniowej gęstości mocy. Charakterystyki są wyznaczane w dwóch płaszczyznach, poziomej i pionowej. Mogą być także przedstawiane w postaci trójwymiarowej. Na podstawie charakterystyk można określić kierunek oraz poziom wiązki głównej i, zazwyczaj niepożądanych, wiązek bocznych i wstecznych. Wyznacza się także kąt połowy mocy odnajdując na charakterystyce punkty, w których natężenie pola spada o 3dB. Zastępczy obwód anteny Rys. 6. Rozkład prądu i napięcia w dipolu półfalowym Na część rzeczywistą impedancji wejściowa anteny składa się rezystancja promieniowania oraz rezystancja strat. Pierwszy składnik jest związany z mocą wypromieniowaną przez antenę, a drugi odzwierciedla straty cieplne. Z kolei część urojona impedancji wejściowej anteny stanowi szeregowy obwód rezonansowy. Jest ona związana z energią gromadzoną w polu elektrycznym i magnetycznym w strefie bliskiej wokół źródła promieniowania. Analogicznie jak w przypadku każdego szeregowego obwodu rezonansowego dla częstotliwości rezonansowej impedancja ma tylko część rzeczywistą. Reaktancja wejściowa anteny jest zależna od jej wymiarów geometrycznych. Ważnym parametrem anteny jest pasmo pracy. Jest ono odwrotnie proporcjonalne do dobroci obwodu rezonansowego, która z kolei zależy od parametrów obwodu zastępczego anteny. Większa dobroć oznacza węższe pasmo. Duża selektywność anteny jest ważna ze względu na tłumienie niepożądanych sygnałów, z drugiej jednak strony nie zawsze jest to najlepsze rozwiązanie. Wąskie pasmo wymaga mniejszej tolerancji elementów dopasowujących. Ponieważ część reaktancyjna impedancji anteny zależy od jej wymiarów geometrycznych to, aby poszerzyć pasmo pracy anteny można jedynie celowo zwiększyć straty. Wówczas jednak maleje sprawność. Dopasowanie Rys. 7. Charakterystyka promieniowania dipola półfalowego O dopasowaniu linii transmisyjnej mówimy, gdy impedancja charakterystyczna linii jest taka sama jak anteny. W innym przypadku tylko część transmitowanego sygnału zostanie wypromieniowana przez antenę. Aby opisać ilościowo dopasowanie stosuje się różne miary dopasowania anteny do linii transmisyjnej, przede zaś wszystkim takie współczynniki jak: Γ, RL, ML i WFS. Współczynnik odbicia Γ jest definiowany jako stosunek amplitudy fali odbitej (napięciowej lub prądowej) do amplitudy fali padającej. Można go też wyznaczyć korzystając z wartości impedancji wejściowej anteny i impedancji linii transmisyjnej. Współczynnik odbicia jest wartością zespoloną. Chcąc zminimalizować straty odbicia należy znać jego moduł i argument. Jeżeli moduł współczynnika odbicia jest równy zero oznacza to, że cała moc fali padającej jest wydzielana w obciążeniu (antenie). Jest to więc przypadek idealnego dopasowania. Rys. 8. Korzystając z metody odbić lustrzanych można zastąpić dipol półfalowy unipolem o długości ćwierć fali. Kolejnym współczynnikiem jest parametr zwany stratami odbicia lub tłumieniem niedopasowania (RL – return loss). Jest on definiowany jako stosunek mocy fali padającej do mocy fali odbitej. RL jest podawany w dB. W przypadku idealnego dopasowania współczynnik RL dąży do nieskończoności, ponieważ wówczas moc fali odbitej jest równa zero. W przypadku całkowitego odbicia RL wynosi 0. Można więc powiedzieć, że parametr RL dotyczy związku między mocą fali padającej i odbitej, podczas gdy zazwyczaj bardziej interesujący jest związek między mocą fali padającej i mocą fali wydzielającą się w obciążeniu. Związek ten określa parametr ML (mismatch loss). Opisuje on wpływ, jaki ma odbicie na moc promieniowaną przez antenę. Zarówno współczynnik RL, jak i ML można obliczyć na podstawie wartości współczynnika odbicia. W przypadku niedopasowania anteny do linii transmisyjnej w linii powstaje fala stojąca, będąca superpozycją fali padającej i odbitej. Falę taką opisuje współczynnik fali stojącej WFS (VSWR, voltage standing wave ratio), który jest definiowany jako stosunek maksymalnej amplitudy napięcia do amplitudy minimalnej. WFS przyjmuje wartości z zakresu od 1 – wówczas oznacza to idealne dopasowanie, czyli brak fali stojącej, do nieskończoności - w przypadku całkowitego odbicia. Wykres Smitha Rys. 9. Anteny typu odwrócone L i F Często zdarza się, że antena ma inną impedancję wejściową niż linia transmisyjna. Wówczas, aby minimalizować straty mocy związane z występowaniem odbić, stosuje się elementy dopasowujące, np. odcinki linii wstawiane pomiędzy linię transmisyjną i antenę. Narzędziem przydatnym w procesie wyznaczania parametrów elementów dopasowujących jest wykres Smitha. Umożliwia on również wyznaczenie impedancji linii w dowolnym jej miejscu, odczytanie współczynnika odbicia, a także WFS. Wykres Smitha jest w rzeczywistości wykresem współczynnika Γ, który jest liczbą zespoloną. Wiadomo, że moduł współczynnika odbicia zawiera się w zakresie od 0 do 1, a argument mieści się w przedziale od -180º do 180º. Współczynnik Γ można w związku z tym przedstawić na wykresie kołowym i wówczas każdy możliwy współczynnik można odnaleźć jako punkt na tym wykresie. Na wykresie Smitha są również przedstawione okręgi znormalizowanej rezystancji oraz znormalizowanej reaktancji. Reaktancji związanej z indukcyjnością odpowiadają linie górnej części wykresu, a reaktancjom pojemnościowym linie dolne. Wartości są normalizowane względem impedancji charakterystycznej linii. Znając impedancję obciążenia można w prosty sposób wyznaczyć współczynnik odbicia. Wystarczy nanieść na wykres punkt odpowiadający tej impedancji (Zobc) i wykreślić okrąg, o środku w centrum wykresu, przechodzący przez Zobc. Prosta łącząca środek tego okręgu z punktem Zobc przetnie zewnętrzny okrąg, na którym naniesione są argumenty współczynnika Γ. Na podstawie promienia wykreślonego okręgu można wyznaczyć moduł współczynnika odbicia. Okręgi odpowiadające modułom Γ nie są nanoszone na wykres bezpośrednio, ale zazwyczaj pod wykresem znajduje się skala umożliwiająca odczytanie tej wartości. Dipol półfalowy Rys. 10. Antena śrubowa Jako antena wzorcowa przy w określaniu parametrów anten rzeczywistych używany jest również dipol półfalowy. Dla częstotliwości rezonansowej – to jest częstotliwość dla której długość dipola jest równa połowie długości fali – przebieg prądu ma maksimum w połowie anteny, przy jednoczesnym minimum napięcia w tym miejscu. Oznacza to niewielką impedancję, w związku z czym można porównać dipol półfalowy do szeregowego obwodu rezonansowego RLC. W przypadku anteny bezstratnej rezystancja promieniowania na ogół wynosi około 73Ω. Pasmo pracy jest związane z wymiarami geometrycznymi dipola. Ogólna zasada jest taka, że im większa średnica dipola, tym szersze jest pasmo pracy, a kierunkowość jego charakterystyki promieniowania wynosi 1,64. Wzdłuż osi dipol półfalowy nie promieniuje. Często zamiast anteny izotropowej za antenę wzorcową jest uznawany właśnie dipol półfalowy. Parametry badanej anteny są wówczas podawane w odniesieniu do parametrów dipola. Przykładem jest parametr ERP (Effective Radiated Power), którego definicja jest taka sama jak w przypadku parametru EIRP z tą różnicą, że dotyczy dipola półfalowego. Jak wiadomo przenikalność elektryczna przewodników jest większa od jedności. Oznacza to mniejszą prędkość rozchodzenia się fali niż w przypadku próżni, co ma wpływ na parametr nazywany smukłością anteny. Jest ona definiowana jako stosunek długości elementu promieniującego (wibratora) do jego średnicy. W przypadku, gdy smukłość ma skończoną wartość należy uwzględnić zmniejszenie prędkości rozchodzenia się fali w antenie. Aby uzyskać pracę w rezonansie należy wówczas odpowiednio skrócić długość anteny. W przypadku, gdy antena jest skonstruowana w postaci dwóch ścieżek na płytce wówczas pod uwagę należy brać również materiał, z którego została wykonana płytka. Ponieważ pole strefy bliskiej zamyka się częściowo w materiale płytki, a częściowo w otaczającym powietrzu wyznacza się efektywną wartość przenikalności elektrycznej. Jest ona uwzględniania przy wyznaczaniu długości anteny. Unipol Rys. 11. Mała antena pętlowa i jej obwód zastępczy. Jeżeli jedno z ramion anteny półfalowej zostanie zastąpione nieskończenie rozległą płaszczyzną ziemi to, zgodnie z metodą odbić lustrzanych, charakterystyka promieniowania nad płaszczyzną pozostanie niezmieniona. Powstanie w ten sposób nowa struktura, zwana unipolem. Charakteryzuje ją dwukrotnie większa kierunkowość niż w przypadku dipola półfalowego oraz dwukrotnie mniejsza rezystancja promieniowania. Antena ta jest spolaryzowana liniowo. Realizacja rozległej płaszczyzny jest problemem w rzeczywistych konstrukcjach, dlatego płaszczyznę tę zastępują w przypadku tej struktury pręty o długości ćwierć fali. Otrzymana w ten sposób płaszczyzna o promieniu λ/4 jest zwana przeciwwagą (tzw. antena GP – Ground Plane). Dalsze modyfikacje prowadzą do anteny, w której przeciwwaga składa się tylko z jednego pręta, przez co cała struktura przypomina zgięty dipol półfalowy. Na etapie projektowania anteny istotny wpływ ma przestrzeń, którą może ona zajmować. Powszechne dążenie do miniaturyzacji powoduje, że szuka się sposobów na zmniejszanie wymiarów anteny. Przykładem takich rozwiązań są odmiany unipola - anteny typu odwrócone L i F. W przypadku anteny typu odwrócone L unipol nie na całej swojej długości jest prostopadły do płaszczyzny ziemi. Na pewnej wysokości antena jest zgięta i biegnie równolegle do płaszczyzny. Pozwala to ograniczyć przestrzeń zajmowaną przez antenę, ale jednocześnie zmniejsza rezystancję promieniowania. Anteny tego typu wymagają zazwyczaj układu dopasowującego. Istnieje jednak sposób na uniknięcie konieczności używania dodatkowych elementów dopasowujących. Zauważono, że na wartość impedancji wpływa położenie zacisków zasilania. Gdy ich położenie jest przesuwane w kierunku końca anteny impedancja rośnie. Fakt ten wykorzystano w antenie typu odwrócone F, w której dopasowanie osiąga się właśnie przez odpowiednie usytuowanie zasilania. Anteny śrubowe Rys. 12. Charakterystyka promieniowania unipola. Jednym ze sposobów na zmniejszenie przestrzeni zajmowanej przez antenę jest zwinięcie jej przewodu w spiralę. W ten sposób powstają anteny śrubowe lub inaczej helikalne. Jeżeli obwód zwoju i odstęp między kolejnymi zwojami jest porównywalny do długości fali antena promieniuje falę spolaryzowaną kołowo. Kierunek maksymalnego promieniowania pokrywa się z osią. Anteny pracujące w ten sposób pracują w rodzaju osiowym (axial mode helical). Jeżeli średnica zwoju i odstęp między zwojami jest dużo mniejszy niż długość fali wówczas jest to rodzaj normalny (normal mode helical). Charakterystyka promieniowania anteny pracującej w trybie normalnym jest podobna do charakterystyki unipola – maksimum promieniowania pojawia się w kierunku prostopadłym do osi anteny. W trybie normalnym fala jest spolaryzowana eliptycznie. W zależności od kształtu i rozmiaru płaszczyzny ziemi charakterystyki promieniowania rzeczywistych anten mogą się różnić od idealnych. Dokładne zaprojektowanie wymiarów anteny śrubowej jest trudniejsze w porównaniu do projektowania dipoli i unipoli. W związku z tym anteny śrubowe są zazwyczaj wytwarzane w oparciu o zależności uzyskane eksperymentalnie. Precyzyjne strojenie anteny takiej można przeprowadzać ściskając bądź rozciągając spiralę. Małe anteny pętlowe Rys. 13. Wpływ człowieka na charakterystykę unipola. Małe anteny pętlowe to pętle o rozmiarach mniejszych od 1/10 długości fali. Antenę taką można porównać do obwodu rezonansowego. Obwód ten złożony jest z indukcyjności przewodu lub ścieżki, jeżeli antena jest wykonywana na płytce, pojemności oraz dodatkowego rezystora, którego zadaniem jest zmniejszanie dobroci obwodu. Oczywiście dodatkowy rezystor rozprasza część energii, przez co negatywnie wpływa na sprawność całej struktury. Zastępczy obwód całego układu musi uwzględniać także rezystancję promieniowania (zazwyczaj mniejszą od 1Ω) oraz rezystancję strat, która opisuje straty energii w przewodniku oraz w kondensatorze. Mała rezystancja skutkuje niedużą sprawnością zależą dodatkowo od powierzchni pętli. Promieniowana fala jest spolaryzowana liniowo. Wpływ człowieka na charakterystykę promieniowania Rys. 14. Pierwsza strefa Fresnela. Jeżeli w obrębie tej strefy (o promieniu h) znajdują się przeszkody wpływa to na propagację fali. Obecność człowieka pogarsza charakterystykę promieniowania anteny. Zjawisko to spowodowane jest przewodzącymi właściwościami ciała człowieka, co powoduje tłumienie składowej elektrycznej pola. Na zakłócenia tego typu bardziej odporne są anteny pętlowe. Z tego powodu częściej znajdują one zastosowanie w urządzeniach przenośnych (np. pilotach zdalnego sterowania), na które mogłaby wpływać bezpośrednia bliskość człowieka. Propagacja fal Rys. 15. Interferencje sygnałów docierających do anteny odbiorczej powodują naprzemienne wzmocnienia sygnału i jego zaniki. Podstawą przy określaniu zasięgu łącza telekomunikacyjnego jest bilans, który opisuje zależność między mocą odebraną i mocą transmitowaną. Bilans uwzględnia zysk energetyczny anteny nadawczej i odbiorczej oraz straty w wolnej przestrzeni, które zależą od długości fali, a także zależy od odległości między nadajnikiem i odbiornikiem. Na transmisję wpływają także przeszkody znajdujące się na drodze sygnału. Przyjmuje się, że na propagację fali mają wpływ przeszkody znajdujące się w pierwszej strefie Fresnela. Strefy Fresnela to elipsoidy, których ogniskami są anteny: nadawcza i odbiorcza. Są wyznaczane na podstawie zjawiska dyfrakcji, czyli uginania się fali na przeszkodach, co powoduje powstawanie wtórnego pola. Promień pierwszej strefy Fresnela zależy od długości fali oraz od odległości między nadajnikiem i odbiornikiem. W przypadku łącz charakteryzujących się wysoką niezawodnością na etapie projektowania dąży się do braku przeszkód na drodze fali w pierwszej strefie Fresnela. Gdy na łącze są nałożone słabsze wymagania zakłada się, że wystarczy, aby obszar pozbawiony przeszkód obejmował 60% tej strefy. Rys. 16. Jeżeli opóźnienie sygnału docierającego do anteny na skutek odbicia jest rzędu czasu trwania bitu sygnału oryginalnego prowadzi to do interferencji międzysymbolowej (ISI). Wpływ ISI na odbierany sygnał ma szczególnie znaczenie dla dużych szybkości transmisji sygnału. Wówczas bowiem opóźnienia są bliższe czasom trwania jednego bitu. Na propagację fali mają wpływ też takie zjawiska jak absorpcja promieniowania i refrakcja (załamanie). Straty spowodowane tymi czynnikami są wyznaczane doświadczalnie. O znacznym wpływie absorpcji promieniowania niech świadczą pomiary wykonywane w przypadku, gdy nadajnik i odbiornik znajdowały się na różnych piętrach w budynku. Tłumienie wprowadzane w takim wypadku wynosiło 13dB – gdy anteny dzieliło jedno piętro i 27dB - w przypadku odległości 4 pięter. W sytuacji, gdy na drodze transmitowanej fali ustawiono przeszkodę w postaci betonowego muru wystąpiło tłumienie na poziomie 13-20dB. Tymczasem dla szklanej przeszkody tłumienie spadało do 2dB. Stąd wniosek, że wprowadzane tłumienie zależy od rodzaju konstrukcji danej przeszkody. W rzeczywistych łączach sygnał do odbiornika dociera nie tylko po drodze bezpośredniej. Odbierane są także promienie odbite, oraz fale powstałe w wyniku dyfrakcji i rozproszenia. Problemem w łączach jest tzw. wielodrogowość. Powoduje ona powstanie zaników sygnału i interferencji. Aby zapobiegać zanikom stosuje się różne rodzaje tzw. odbioru zbiorczego. Przestrzenna odmiana odbioru zbiorczego polega na sumowaniu według określonych zasad sygnałów odebranych przez kilka anten (MIMO). Drugim rodzajem odbioru zbiorczego jest odbiór częstotliwościowy. W tym wypadku konieczne jest stosowanie dwóch różnych anten, ponieważ sygnał jest powielany poprzez przesyłanie go na dwóch różnych częstotliwościach. Trzecim rodzajem odbioru zbiorczego jest odbiór czasowy. Może on polegać na powtarzaniu danej informacji co jakiś czas lub odbieraniu sygnałów i dodawaniu ich z pewnym opóźnieniem. Tabela. Długości elementu promieniującego anteny w zależności od umiejscowienia Podobnie jak dla dipola półfalowego również w przypadku unipola ważną rolę odgrywa przenikalność elektryczna materiału podłoża, w którym zamyka się pole bliskie anteny. W tabeli podano długości dipola półfalowego i unipola ćwierćfalowego w dwóch przypadkach. Pierwszy dotyczy sytuacji, w której antena została zrealizowana na płytce o grubości 1,5mm (szerokość ścieżek 1mm) z materiału o przenikalności elektrycznej 4,2. W drugim przypadku założono, że anteny znajdują się w wolnej przestrzeni, którą charakteryzuje przenikalność elektryczna równa Monika Jaworowska